Czym jest architektura informacji w serwisach internetowych i jak ją zaprojektować?

Architektura informacji – co to tak właściwie jest?

Architektura informacji (ang. Information Architecture, IA) to sztuka i nauka organizacji informacji. Choć dotyczy wszystkich systemów, szczególnie przydatna okazuje się w przypadku tworzenia przyjaznych stron internetowych. Dobrze zaprojektowana architektura informacji zwiększa bowiem zadowolenie klientów, obniża koszty obsługi i wspiera realizację celów biznesowych.

W dzisiejszym świecie pełnym informacji użytkownicy oczekują, że szybko i bez problemu znajdą to, czego szukają. Nie chcą tracić czasu na chaotyczne menu, niejasne nazwy czy trudno dostępne treści. Dlatego architektura informacji to nie tylko kwestia techniczna – to kluczowy element strategii biznesowej, wpływający bezpośrednio na efektywność strony i sukces organizacji. To fundament każdego systemu oraz pierwszy krok w budowaniu przemyślanej i skutecznej strony internetowej, mający wpływ na wszystkie jej elementy – od kategorii produktowych, przez umiejscowienie ikon, aż po dostępne filtry oraz klucze sortowania.

Co obejmuje architektura informacji?

Według Petera Morville’a (nazywanego “ojcem chrzestnym” tej dziedziny), dobra architektura informacji opiera się na równowadze między trzema obszarami: kontekstem, treścią oraz jej odbiorcami. Morville nazywa je trzema filarami skutecznej architektury informacji.

Odbiorcy (użytkownicy)

Kluczowe jest zrozumienie, jak ludzie myślą i grupują informacje – nie należy ich zmuszać do nauki nowych schematów, lecz dostosować stronę do ich obecnych przyzwyczajeń. Odbiorca powinien być wysłuchany – stąd w branży UX (szerszej dziedzinie, zajmującej się całokształtem doświadczeń użytkownika) zainteresowanie ludzkimi zachowaniami i popularność eksperymentów. Prawda nie jest stała – jest nieustannie odkrywana. Dzięki tym badaniom, można wyróżnić różne kategorie użytkowników, odznaczających się różnymi potrzebami – i dzięki temu stworzyć interfejs przyjazny dla wielu odbiorców:

• Osoby szukające konkretów – wiedzą, czego chcą. Cenią dobrą wyszukiwarkę, przejrzyste menu i jednoznaczne nazwy.
• Osoby przeglądające – nie wiedzą dokładnie, czego szukają. Pomóż im poprzez strony kategorii, podpowiedzi i intuicyjną nawigację.
• Osoby zgłębiające temat – chcą poznać zagadnienie w całości, niemal je go studiują. Potrzebują wielu opcji filtrowania oraz porównywania treści, a także widoku z szerszej perspektywy.
• Powracający użytkownicy – chcą łatwo wrócić do wcześniej znalezionych informacji. Pomagają im przejrzyste tytuły, logiczne adresy URL i intuicyjna nawigacja. Tacy użytkownicy często zapisują strony jako zakładki.

W kontekście użytkownika, a zatem człowieka, warto poruszyć temat sposobu funkcjonowania ludzkiej psychiki. Nasze umysły dążą do efektywności i oszczędności energii. Każdy z nas spodziewa się, że system informacyjny będzie funkcjonował w określony sposób – nasze oczekiwania opieramy o wcześniejsze doświadczenia i intuicję. To wyobrażenie nazywane jest modelem mentalnym. Gdy architektura danego systemu nie pasuje do modelu mentalnego użytkownika lub gdy jego uwaga zarzucana jest zbyt duża to ilością informacji, następuje przeciążenie poznawcze. Jego największym, i najbardziej niebezpiecznym skutkiem, jest frustracja użytkownika. Każdy z nas choć raz opuścił witrynę internetową z powodu błędów nawigacyjnych. Dobra struktura pozwala zapobiegać takim sytuacjom.

Treści

Kolejnym ważnym aspektem architektury są treści – czyli informacje (dane) zawarte na stronie internetowej. Aby je poprawnie zorganizować, należy wziąć pod uwagę następujące czynniki:

• Rodzaj treści – każde medium wymaga indywidualnego podejścia. Inaczej porządkujemy teksty, zdjęcia czy surowe dane. Dla artykułów blogowych odpowiednią formą prezentacji będą kafelki z zajawkami oraz przypisanymi tagami, dla zdjęć najlepiej sprawdzi się galeria miniatur, a techniczne dane powinny trafić do przejrzystej tabeli.
• Powiązania treści – rzadko istnieją one w oderwaniu. Łącz je ze sobą linkami, sugerowanymi materiałami i logicznymi ścieżkami. Polecane oraz powiązane produkty są obecne w większości sklepów internetowych – to prosty i skuteczny sposób na zwiększenia wartości jednego zamówienia.
• Cykl życia – treść powstaje, aktualizuje się i z czasem traci ważność. Artykuły blogowe oraz newsy mają inny cykl życia niż opis kluczowej usługi – dlatego powinny być wyraźnie rozdzielone i odmienne zaprezentowane.

Kontekst

Żadna strona internetowa nie działa w próżni. Na architekturę strony wpływają w dużym stopniu:

• Cele biznesowe – sklep internetowy skupia się na sprzedaży, uczelnia na dostępie do wiedzy. W ciągu sekundy podświadomie rozpoznajemy stronę banku na podstawie fragmentów treści, nawigacji czy przycisków. Nie unikajmy tych skrótów myślowych – znajdźmy w nich przestrzeń na wyróżnienie własnej marki.
• Technologia – dostępne systemy, integracje API i budżet określają, co faktycznie da się wdrożyć. Wybór platformy CMS przełoży się na doświadczenia zarówno użytkownika, jak i administratora systemu. Na rynku obecnych jest wiele wyspecjalizowanych systemów zarządzania treścią, które ograniczają dowolność organizacji treści, za cenę przystępnego i gotowego rozwiązania.
• Sposób użycia – użytkownicy poszukują dzisiaj informacji w sposób zgoła odmienny od przeglądania książki w zaciszu bibliotecznego gmachu. Nierzadko robią to w pośpiechu, w kolejce do kasy, patrząc jednym okiem, operując jednym palcem. Architektura musi być zrozumiała dla odbiorcy zaangażowanego na minimalnym poziomie. Powinna być oczywista, wręcz niezauważalna.

Dbając o te trzy filary architektury informacji, nie tylko poprawisz wrażenia użytkowników, ale też zoptymalizujesz widoczność swojej witryny w Google i zanotujesz wzrost sprzedaży – dobra struktura strony ułatwia bowiem wyszukiwanie pożądanych treści również robotom wyszukiwarek.

Serwis Airbnb jest znany z minimalistycznego interfejsu, którego przystępność stanowi kluczową przewagę konkurencyjną i przyczyniła się do ogromnego sukcesu marki.

Jak zaprojektować skuteczną architekturę informacji na stronie internetowej?

Stworzenie skutecznej architektury informacji w obecnych czasach nie stanowi większego problemu. Największe korzyści przyniesie koncentracja na kluczowych aspektach witryny. Oto kroki, jakie należy podjąć, aby zoptymalizować strukturę swojej witryny lub sklepu internetowego.

Sposoby porządkowania treści

W dobrze zaprojektowanej architekturze informacji wszystko zaczyna się od sposobu, w jaki porządkujemy treści. Najbardziej intuicyjną, bo znaną ze słowników czy indeksów metodą, jest układ alfabetyczny. Jego prostota ułatwia utrzymanie i zrozumienie struktury, lecz wymaga od użytkownika znajomości dokładnej nazwy poszukiwanego elementu i nie pokazuje żadnych powiązań tematycznych.

Gdy oś narracji wyznacza czas, naturalnie sięgamy po porządkowanie chronologiczne. Blogi, serwisy newsowe czy kalendarze korzystają z tego rozwiązania, bo pozwala ono śledzić wydarzenia w uporządkowany sposób. W praktyce jednak starsze wpisy są szybko wypychane przez nowsze, a znalezienie konkretnej informacji bez pamiętania daty bywa frustrujące.

Tam, gdzie liczy się dziedzina lub obszar wiedzy, dominują struktury tematyczne. To one organizują większość witryn firmowych czy portali edukacyjnych, ponieważ odwzorowują mentalny model użytkownika i zachęcają do eksploracji. Granice tematów są jednak płynne – bez konsekwentnego nazewnictwa łatwo o chaos. Inny punkt widzenia proponuje układ zadaniowy – idealny, gdy liczy się przede wszystkim działanie użytkownika, np. złożenie wniosku czy zakup produktu. Tu nawigacja prowadzi krok po kroku, ale wymaga od autorów głębokiego zrozumienia scenariuszy i języka użytkownika.

Nazewnictwo

Nazewnictwo i etykiety tworzą kolejny kluczowy element architektury informacji. Okruszkowa nawigacja (ang. breadcrumbs) subtelnie wskazuje użytkownikowi miejsce w hierarchii serwisu, pozwalając wrócić o jeden lub kilka poziomów. Etykiety kontekstowe zmieniają się dynamicznie w zależności od filtrów albo sekcji, a dobrze zaprojektowane ikony podpowiadają znaczenie nawet bez czytania tekstu – pod warunkiem, że są jednoznaczne kulturowo.

Nawigacja

Nowoczesna nawigacja wychodzi poza klasyczne menu. Strony z bogatą ofertą korzystają z mega-menu, czyli dużych rozkładanych paneli, które mieszczą całe sekcje wraz z ikonami i hasłami promocyjnymi. W sklepach internetowych standardem staje się filtrowanie fasetowe – użytkownik zawęża listę wyników według marki, ceny czy koloru, i natychmiast widzi efekty. Coraz większą rolę odgrywa też nawigacja adaptacyjna, dostosowująca hierarchię do zachowań konkretnych osób: to, co najczęściej przeglądam, pojawia się na wierzchu. Niezależnie od zastosowanej logiki, kluczowa pozostaje spójność między urządzeniami – przejście z telefonu na laptop nie może zmieniać sensu struktury.

Przemyślana stopka serwisu Clutch, dzięki której użytkownik - po dotarciu na koniec strony - znajduje odnośniki do wszystkich najważniejszych podstron serwisu.

Wyszukiwarka wewnętrzna

Mimo że większość ruchu pochodzi z wyszukiwarek takich jak Google, warto przemyśleć również wewnętrzny silnik wyszukiwania. Użytkownicy internetu są już przyzwyczajeni do tej precyzyjnej i szybkiej formy poszukiwania informacji. Nowoczesna wyszukiwarka oferuje takie funkcje jak automatyczne sugestie (wyświetlające się w czasie rzeczywistym), rozumie synonimy, czy zapobiega występowaniu pustych stron wyników – deprymujących ślepych zaułków. Dodatkowo, już na stronie wyników, pozwala na dalsze precyzowanie przez filtry oraz sortowanie.

Badania użytkowników

Projektowanie struktury bez realnych danych o odbiorcach to loteria, dlatego niezbędne są badania użytkowników. Tree-testing pozwala sprawdzić, czy sama hierarchia – bez wizualnych podpowiedzi – prowadzi do właściwych informacji. Analiza konkurencji podpowiada, które rozwiązania rynkowe warto naśladować lub ulepszyć. Długofalowe badania zachowań pokazują zaś, jak zmieniają się potrzeby użytkowników wraz z rozwojem produktu czy sezonowością.

Myślenie strategiczne

Myśląc o przyszłości, trzeba zadbać o skalowalność: struktura powinna rosnąć wraz z firmą, a nie przeciw niej. Nowe technologie – wyszukiwanie głosowe czy sztuczna inteligencja – zmieniają sposób odnajdywania treści. Elastyczna warstwa semantyczna staje się dzisiaj koniecznością. Warto wspomnieć tutaj o idei znaczników semantycznych (inicjatywa schema.org) – dla człowieka pewne koncepty językowe są oczywiste, ale programy komputerowe nadal potrzebują konkretów. Dzięki takim znacznikom, program taki jak robot Google otrzymuje jasną informację, czy dana kombinacja znaków w treści oznacza datę wydarzenia, nazwisko autora czy kategorię produktów. Dzięki nim może lepiej rozumieć tekst i dostarczać bardziej precyzyjnych informacji.

Równie ważna jest dostępność: serwis musi być zrozumiały dla osób korzystających z czytników ekranu czy nawigujących klawiaturą. Jeżeli marka działa globalnie, wersje językowe i kulturowe wymagają nie tylko tłumaczenia tekstu, lecz także lokalizacji ikon, kolorów i metafor.

Błędy, których warto unikać

Na koniec warto pamiętać o błędach, które potrafią zniweczyć najlepsze zamiary, takich jak: zbyt skomplikowane drzewo kategorii, niespójne i nietypowe nazewnictwo, mnogość dynamicznych elementów interfejsu, oderwanie funkcji wyszukiwania od struktury strony, przypisywanie produktów do zbyt wielu kategorii, a także ignorowanie feedbacku. Systematyczne badania doświadczeń użytkowników i wdrażanie wyciągniętych z nich lekcji, to fundament dobrej architektury informacji. W coraz bardziej chaotycznej i przesyconej informacjami przestrzeni online, porządek i harmonia stają się istotną przewagą konkurencyjną.

Architektura informacji a SEO

IA odgrywa kluczową rolę w kontekście SEO, ponieważ dobrze uporządkowana struktura strony internetowej – m.in. struktura linków wewnętrznych, odpowiednie grupowanie tematyczne oraz stosowanie przyjaznych adresów URL, ułatwiają Google’owi zbudowanie tzw. mapy mentalnej serwisu. To z kolei wpływa na widoczność strony i jej autorytet w oczach algorytmów.

Poprawna architektura informacji wspiera również strategię słów kluczowych. Grupując treści w sposób tematyczny, można tworzyć tzw. silosy treści, czyli zestawy powiązanych artykułów, które wzmacniają się nawzajem pod kątem SEO. Jeśli dana firma prowadzi bloga na temat ogrodnictwa, oddzielne kategorie poświęcone roślinom doniczkowym, pielęgnacji trawnika czy projektowaniu ogrodów pozwalają na lepsze targetowanie fraz kluczowych i zwiększają szansę na pojawienie się w wynikach tzw. długiego ogona. Co więcej, dobrze zaprojektowana IA minimalizuje ryzyko kanibalizacji słów kluczowych i wspiera autorytet podstron tematycznych.

Warto też podkreślić, że z perspektywy SEO, architektura informacji ma wpływ na tzw. crawl budget, czyli zasoby, jakie wyszukiwarka przeznacza na przeszukiwanie danej witryny. Im bardziej przejrzysta i płaska struktura (czyli jak najmniejsza liczba kliknięć od strony głównej do podstrony), tym większa szansa, że wszystkie istotne strony zostaną szybko i regularnie zaindeksowane. Struktura IA powinna być więc projektowana nie tylko pod kątem użytkownika, ale również z myślą o algorytmach, które oceniają dostępność i znaczenie poszczególnych elementów witryny. Najlepszym rozwiązaniem jest jednak zdrowy konsensus: między czytelnością, łatwością nawigacji i potrzebami biznesowymi, a dostosowaniem strony do zewnętrznych wymagań technicznych wyszukiwarek takich jak Google.

Podsumowanie

Starannie zaprojektowana architektura informacji to więcej niż porządek na stronie – to realne wsparcie sprzedaży, widoczności i satysfakcji użytkowników. Klarowna struktura, intuicyjna nawigacja i logicznie uporządkowane treści sprawiają, że klienci szybciej znajdują to, czego szukają – co bezpośrednio przekłada się na większe zaangażowanie, wyższe współczynniki konwersji i lepsze wyniki w Google.

Jeśli chcesz, aby Twoja strona działała na Twoją korzyść 24/7 – prowadząc użytkowników krok po kroku, zwiększając sprzedaż i budując profesjonalny wizerunek marki – zadbaj o jej architekturę informacji. To inwestycja, która się opłaca.

Źródła

Rosenfeld L., Morville P., Arango J., Information Architecture: For the Web and Beyond, 2015
Nielsen J., Top 10 Information Architecture (IA) Mistakes, 2009
https://www.nngroup.com/articles/top-10-ia-mistakes/